الگوي مصرف روزنامه در تهران

الگوي مصرف روزنامه در ايران مدام در حال تغيير است. اين دگرگوني متاثر از عوامل مختلف سياسي– اجتماعي، فرهنگي و نيز فني- حرفه‌اي است. انتشار روزنامه هاي جديد، انتشار روزنامه هاي تخصصي، توقف و تعطيلي برخي از روزنامه ها و ورود نسل هاي جوان به جرگه روزنامه خوانان كشور مصرف روزنامه را پيوسته متاثر مي سازد.به همين دليل ثبت داده ها و اطلاعات مرتبط با رفتار مصرف روزنامه در بين شهروندان در فاصله هاي زماني نزديك تر ضرورت و اهميت بيشتري پيدا مي كند.

بررسي الگوي مصرف روزنامه در شهر تهران به عنوان نمونه معرفي از وضعيت روزنامه خواني در كشور، با همين هدف طي دهه اخير در معاونت مطبوعاتي و امور تبليغاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي انجام مي شود.

 

آخرين بررسي در اين زمينه در دهه اول اسفند ماه سال ۱۳۸۵ در سطح مناطق بيست و دو گانه شهر تهران و با توجه به محورهاي زير به اجرا درآمد:

 

الف) تعيين ميزان خوانندگان عام روزنامه، تناوب روزنامه خواني

ب ) تعيين مدت زمان روزنامه خواني و بررسي ميزان تاثير عوامل مختلف بر آن

ج ) تعيين تعداد خوانندگان هر روزنامه و شناسايي موضوعات مورد علاقه مخاطبان

د ) شناسايي نحوه تهيه روزنامه و زمان و مكان روزنامه‌خواني شهروندان

ه ) شناسايي روزنامه‌هاي مورد پسند فعلي، قبلي و معيار انتخاب روزنامه

و ) سنجش ميزان رضايت از وضعيت اطلاع‌رساني و آزادي اطلاع‌رساني روزنامه‌ها

ز ) سنجش ميزان اعتماد به اخبار روزنامه‌ها در مقايسه با رسانه راديو و تلويزيون

ح ) تعيين ميزان استفاده از ساير رسانه‌ها براي كسب اطلاع از مسايل جامعه

ط ) مقايسه روند تغييرات در الگوي مصرف روزنامه در بين شهروندان تهراني

 

بررسي حاضر كه به سفارش دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها انجام شده است در فاصله زماني سه سال و نيم با آخرين مطالعه در اين زمينه قرار دارد. بررسي قبلي در نيمه تير ماه سال ۱۳۸۲ انجام شد. براي گردآوري داده‌ها از چارچوب و ساختار پرسشنامه قبلي استفاده شده‌است. اما پرسش‌هاي تازه‌اي نيز به آن اضافه شده و تغييراتي نيز در برخي پرسش‌ها صورت گرفته‌است.هر چند تغيير رويكردي و يا كيفي در الگوي مصرف روزنامه در بين شهروندان تهراني ديده نمي‌شود اما دگرگوني‌هاي كمي كه در رفتار مطالعه روزنامه گروه‌هاي مختلف اجتماعي پديدار شده است ضرورت تأمل و توجه سياستگذاران و مسئولان عرصه فرهنگي كشور را مي طلبد.

گزارش اين بررسي در سه سطح تنظيم وارائه شده است:

سطح اول، نكات برجسته‌اي از يافته هاي گزارش براي مروري كلي است؛

سطح دوم، خلاصه‌اي از يافته‌ها را ذيل محوربندي گزارش اصلي نشان مي‌دهد؛

سطح سوم، متن كامل گزارش بررسي شامل شرح تفصيلي يافته‌ها به همراه جداول و نمودارهاي ذيربط در مقايسه با يافته‌هاي مشابه در طرح‌هاي پيشين قابل دستيابي است.

 

 

برجسته‌ترين يافته‌ها

 

– ۴/۷۱ درصد افراد نمونه به‌نحوي روزنامه مي‌خوانند. اين ميزان در تيرماه سال ۱۳۸۰، ۱/۸۴ درصد و در تيرماه سال ۱۳۸۲ برابر ۴/۷۱ درصد بوده است.

– شهروندان باسواد تهراني به‌طور متوسط در روز ۹/۲۳ دقيقه روزنامه مي‌خوانند. اين رقم در تيرماه سال ۸۲، ۸/۲۷ دقيقه، در تيرماه سال ۸۰، ۳۰ دقيقه و در بهمن‌ماه سال ۷۸، ۲/۳۸ دقيقه بوده است.

– روزنامه همشهري با ۴/۷۳ درصد، جام‌جم (۲/۳۴ درصد)، ايران (۶/۲۸ درصد)، خبر ورزشي (۵/۱۵ درصد)، كيهان (۲/۱۲ درصد)، اطلاعات (۹/۸ درصد)، اعتماد ملي (۰/۴ درصد)، اعتماد (۷/۲ درصد)، پيروزي (۴/۲ درصد) و ابرار ورزشي (۲/۲ درصد) به ترتيب پرمخاطب‌ترين روزنامه‌هاي موجود در اسفندماه سال ۱۳۸۵ در شهر تهران هستند.

– ميانگين تعداد روزنامه‌هايي كه هر شهروند روزنامه‌خوان تهراني مطالعه مي‌كند ۱۷/۲ بوده است كه نسبت به سه‌سال قبل ۷ صدم رشد نشان‌مي‌دهد.

– ۵/۳۲ درصد خوانندگان روزنامه، “هر روز” روزنامه مي‌خوانند. اين نسبت در سال ۱۳۸۲، ۹/۳۶ درصد بوده است.

– ۹/۵۲ درصد روزنامه‌خوان‌هاي تهراني خودشان روزنامه موردنظرشان را مي‌خرند.

– رضايت از وضعيت اطلاع‌رساني روزنامه‌ها نسبت به سال‌هاي قبل كاهش يافته است (۱/۳۹ درصد در اسفند ۸۵، ۶/۴۷ درصد در تيرماه ۸۲ و ۵/۵۵ درصد در تيرماه ۸۰، در حد زياد رضايت داشته‌اند).

– ۱/۳۴ درصد شهروندان تهراني از اينترنت استفاده مي‌كنند و ۹/۳۳ درصد نيزماهواره تماشا مي‌كنند.

– ۱/۵۶ درصد كل جمعيت نمونه به اخبار راديو- تلويزيون، ۰/۱۴ درصد به روزنامه‌ها و ۷/۱۳ درصد به هر دو اعتماد دارند. ۶/۱۲ درصد به هيچ‌كدام اعتماد ندارند و ۶/۳ درصد نيز از پاسخ‌دادن امتناع كرده‌اند.

– خوانندگان روزنامه‌هاي همشهري و جام‌جم، اندكي بيشتر زن هستند. ساير روزنامه‌هاي پرمخاطب بيشتر مردانه‌اند. تركيب جنسي در روزنامه ايران، ۵/۳۱ به ۶/۲۴ به نفع مردهاست. در اعتماد ملي و اعتماد، خوانندگان مرد دو برابر زن‌ها هستند. در خبر ورزشي، خوانندگان مرد ۵ برابر زن‌هاست.

– به‌لحاظ وضع تأهل، روزنامه‌هاي سياسي را اندكي بيشتر، افراد متأهل دنبال مي‌كنند. اكثريت مخاطبان روزنامه‌هاي ورزشي مجرد هستند.

 

 

خلاصه يافته‌ها

 

• معرفي جامعه آماري و نمونه

 

جامعه آماري اين بررسي كليه شهروندان زن و مرد ۱۵ سال و به بالاي باسواد ساكن در مناطق بيست و دو گانه شهر تهران است. از بين اين جمعيت، نمونه‌اي به حجم ۱۲۰۶ نفر با ميزان اطمينان ۹۵ در صد و خطاي نمونه‌گيري منها و به‌علاوه۳ انتخاب شد. ۵/۴۴ در صد افراد نمونه زن و ۵/۵۵ در صد مرد هستند. ۸/۶۵ درصدمتاهل و۲/۳۴ درصد مجردند. ۸/۱۰ درصد حقوق بگير بخش دولتي، ۸/۹ درصد حقوق‌بگير بخش خصوصي، ۳/۱ درصد كارفرما، ۱/۲۲ درصدكاركن مستقل، ۲/۳۱ درصد خانه‌دار، ۷/۵ درصد دانش‌آموز، ۳/۸ درصد دانشجو، ۳/۶ درصد بازنشسته و از كارافتاده و ۵/۴ درصد بيكار هستند. ميانگين سني كل جمعيت نمونه ۴/۳۳ سال و ميانگين سال‌هاي تحصيل افراد ۵/۱۱ سال است.

 

• ميزان كل خوانند‌گان روزنامه

 

۰/۷۵ درصد افراد نمونه با تناوب‌هاي هرروز، چند روز در هفته، يك روز در هفته و كمتر از يك روز در هفته روزنامه مي‌خوانند. اين ميزان در سال ۸۲ ، ۴/۷۱ درصد و در سال ۸۰ ، ۱/۸۴ درصد بوده است.

 

• مدت زمان مطالعه روزنامه در روز

 

شهروندان تهراني باسواد و روزنامه خوان به طور متوسط روزانه۹/۲۳ دقيقه روزنامه مي خواننداين رقم در تير ماه سال ۸۲، ۸/۲۷ دقيقه ودر تير ماه سال ۸۰ ، ۲/۳۸ دقيقه بوده است.

مردها ، افراد متاهل، سالمندان ، افراد با سطح تحصيلات عالي ، كارفرماها و بازنشسته ها وقت بيشتري را صرف خواندن روزنامه مي كنند.

 

• ميزان خواننده عام هر روزنامه

 

روزنامه همشهري همچنان پرخواننده‌ترين روزنامه تهران است. اين روزنامه با ۴/۷۳ درصد خواننده در صدر قرار دارد. به‌نسبت سال ۸۲، حدوداً ۱۰ درصد به ميزان خوانندگان اين روزنامه افزوده شده است. جام‌جم با ۲/۳۴ درصد و كاهش ۱۲ درصدي نسبت به سال ۸۲، در رتبه دوم قرار گرفته‌است. روزنامه ايران ردۀ سوم خود را با ۶/۲۸ درصد حفظ كرده است. روزنامه ايران در سال ۸۲ نيز، ۰/۲۸ درصد فراواني نسبي داشته است و تغيير محسوسي در مخاطبان آن ايجاد نشده است. خبرورزشي، اعتماد ملي، اعتماد، پيروزي و ابرار ورزشي در رده‌هاي چهارم تا دهم قرار دارند.

ميانگين تعداد روزنامه‌هايي كه هر شهروند روزنامه‌خوان مطالعه مي‌كند، ۱۷/۲ روزنامه است كه نسبت به سه سال قبل ۰۷/۰ افزايش نشان مي‌دهد.

 

• تناوب زماني روزنامه خواندن

 

۳/۴۳ درصد خوانندگان روزنامه هرروز، ۴/۲۲ درصد چند روز در هفته، ۲/۱۶ درصد حداقل يك‌روز در هفته و ۱/۱۸ درصد كمتر از هفته‌اي يك‌بار روزنامه مطالعه مي‌كنند.

 

• نحوه تهيه روزنامه مورد مطالعه

 

۹/۵۲ درصد روزنامه‌خوان‌هاي تهراني خودشان روزنامه موردنظرشان را مي‌خرند. ۳/۱۴ درصد گفته‌اند همسرم مي‌خرد. ۲/۹ درصد افراد گفته‌اند اعضاء خانواده آن‌را تهيه مي‌كنند. ۶/۱۰ درصد در محل كار روزنامه مي‌خوانند. ۴/۴ درصد روزنامه را از دوستان و همكاران مي‌گيرند، ۰/۳ درصد مشترك هستند و يك درصد به ساير موارد ازجمله در مدرسه و دانشگاه و يا مطالعه اينترنتي اشاره كرده‌اند.

 

• زمان و مكان روزنامه‌خواني

بيشترين روزنامه‌خواني در ساعت ۹ تا ۱۱ صبح صورت مي‌گيرد. ۹/۲۷ درصد افراد فقط در همين دو ساعت روزنامه مي‌خوانند. تراكم بعدي در ساعات ۲ تا ۳ بعدازظهر و ۹ تا ۱۰ شب است.

۵/۶۵ درصد افراد روزنامه‌خوان، در منزل روزنامه را مطالعه مي‌كنند و ۲/۳۰ درصد در محل كار. به‌رغم تغييراتي در ارقام مذكور و كاهش مطالعه در خانه و افزايش در محل كار، تغييري در الگوي زمان و مكان روزنامه‌خواني خوانندگان تهراني طي سال‌هاي اخير به‌وجود نيامده است.

تنوع مطالب (۵/۱۶ درصد)، كامل و پرمحتوا بودن (۰/۱۴ درصد)، آگهي و نيازمندي‌ها (۱/۱۱ درصد)، حوادث (۷/۸ درصد)، اخبار ورزشي (۷/۷ درصد)، صادق‌تر است (۴/۵ درصد)، به‌روز بودن (۲/۵ درصد) و موضع سياسي روزنامه (۵/۳ درصد) دلايل عمده خوانندگان در انتخاب روزنامۀ موردپسندشان است.

 

• موضوعاتي كه بيشتر دنبال مي‌شوند

 

موضوع حوادث با ۳/۴۱ درصد فراواني نسبي، بيش از ساير موضوعات توسط خوانندگان روزنامه دنبال مي‌شود. مطالب سياسي با ۹/۱۸ درصد، ورزشي با ۵/۱۴، اقتصادي با ۵/۸ و خانوادگي با ۲/۵ درصد در مراتب بعدي قرار دارند.

در اولويت دوم موضوعاتي كه توسط خوانندگان پيگيري مي‌شود، حوادث باز هم با ۸/۱۷ درصد اول است. پس از آن، موضوعات اقتصادي با ۵/۱۳ و مطالب ورزشي با ۹/۱۲ درصد دوم و سوم و مطالب سياسي با ۵/۹ درصد چهارم است.

 

• ارزيابي وضعيت رسانه‌ها

 

رضايت از وضعيت اطلاع‌رساني روزنامه‌ها نسبت به سال‌هاي قبل روند نزولي دارد. در سال جاري، ۱/۳۹ درصد روزنامه‌خوان‌ها در حد خيلي و نسبتاً زياد ابراز رضايت كرده‌اند. اين رقم در سال ۸۲، ۵/۵۵ درصد بوده است.

صرفاً يك‌چهارم افرادي كه به‌نحوي روزنامه مي‌خوانند، آزادي اطلاع‌رساني روزنامه‌ها را در حد خيلي زياد و نسبتاً زياد مي‌دانند. ۲/۵۶ درصد افراد در حد نسبتاً كم و خيلي كم و ۳/۱۲ درصد نيز معتقدند روزنامه‌ها اصلاً آزادي اطلاع‌رساني ندارند.

 

• منابع خبري پاسخگويان

 

روزنامه‌ها منبع خبري ۲/۱۳ درصد از پاسخگويان براي اطلاع از مسايل روز كشور هستند. اكثريت ۸/۷۷ درصدي راديو- تلويزيون را منبع خبري خود براي اطلاع از مسايل كشور اعلام كرده‌اند.

۱/۵۶ درصد از كل جمعيت نمونه به اخبار راديو- تلويزيون بيشتر از روزنامه‌ها اعتماد دارند. ۰/۱۴ درصد گفته‌اند به روزنامه‌ها و ۷/۱۳ درصد به هردو اعتماد دارند. ۶/۱۲ درصد به هيچكدام اعتماد ندارند و ۶/۳ درصد هم از پاسخگويي امتناع كرده‌اند.

۱/۳۴ درصد گفته‌اند از اينترنت استفاده مي‌كنند.

همچنين ۹/۳۳ درصد گفته‌اند ماهواره تماشا مي‌كنند.
http://www.khabarnegar.org/article.aspx?id=210

دیدگاهتان را بنویسید