ایران بین دو انقلاب

 

ایران بین دو انقلاب
یرواند آبراهامیان
ترجمه: احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی ولیلایی / چاپ اول: ۱۳۷۷ چاپ چهاردهم: ۱۳۸۶/نشر نی

ایران بین ۲ انقلاب یکی از مستند ترین و جامع ترین کتاب هایی است که به بررسی اوضاع اجتماعی، قومی و سیاسی ایران در قرن معاصر می پردازد و از آن جهت بیشترین اقبال را داشته است که بخش بخش آن مستند به سندی تاریخی است و مولف نظرات شخصی خود را در این اثر دخالت نداده است.

با مطالعه این کتاب جذاب، علاوه بر این که از اوضاع و احوال اجتماعی-قومی و سیاسی ایران قرن گذشته (۱۲۰۰ هجری خورشیدی) و قرن حال مطلع می شوید، می توانید به اشتباهات فاحش محمدرضا پهلوی، آخرین شاه ایران پی ببرید.

در این کتاب به خوبی، نقش احزاب سیاسی ایران و وزن آن ها در معادلات قدرت تشریح شده است و فصل ویژه ای هم به فراز و فرود حزب توده اختصاص دارد.

در یکی از فصول پایانی، آبراهامیان مخالفان رژیم را چنین بیان می کند: احزاب سیاسی (۱۳۳۲-۱۳۵۶)، مخافان روحانی (۱۳۴۲-۱۳۵۶)، سازمان های چریکی (۱۳۵۰-۱۳۵۶) و معتقد است آن چیزی که اعتراضات را به سمت نابودی رژیم سوق داد: اعتراض طبقه متوسط (اردیبهشت ۱۳۵۶ تا خرداد ۱۳۵۹) بود.

در بخشی از کتاب درباره دلایل توفیق امام بین طبقات و توده های اجتماعی ایرانیان چنین می نویسد: آیت الله خمینی با دفاع قدرت مندانه از انبوه نارضایتی های عمومی، گروه های گوناگون اجتماعی را با خود همراه کرد… از دیدگاه خرده بورژوازی، وی نه تنها دشمن قسم خورده ی دیکتاتوری بلکه حافظ مالکیت خصوصی، ارزش های سنتی و بازاریان تحت فشار بود. طبقه روشنفکر نیز تصور می کرد که وی با وجود روحانی بودنش، ناسیونالیست مبارز و سرسختی است که با رها کردن کشور از شر امپریالیسم خارجی، فاشیسم داخلی، رسالت مصدق را کامل خواهد کرد. به دیده کارگران شهری او یک رهبر مردمی علاقمند با برقراری عدالت اجتماعی، توزیع مجدد ثروت و انتقال قدرت از ثروت مندان به فقرا بود. به نظر توده های روستایی، او مردی بود که می خواست آنان را از نعمت زمین، آب، برق، راه، مدرسه و درمانگاه –همان چیزهایی که انقلاب سفید نتوانسته بود تامین کند-

ایران بین دو انقلاب

برخوردار نماید. از دیدگاه همه مردم نیز به نظر می رسید که او می خواهد به روح انقلاب مشروطه عینیت ببخشد و امید و آرزوهایی را که انقلاب پیش به وجود آورده بود اما برآورده نکرده بو، دوباره زده سازد.

… چرا طبقه متوسط جدید که در گذشته نسبت به روحانیت بسیار بدگمان بود، حاضر شد از آیت الله خمینی پیروی کند؟ این کار سه دلیل داشت: یکم، شاه تا آذر ۱۳۵۷ با مخالفان غیر مذهبی از جمله جبهه ملی و نهضت آزادی گفت و گو نکرد… دوم، آیت الله خمینی با بیانات خود نظر مثبت مخالفان غیر مذهبی را جلب و آنان را مطمئن ساخته بود که دین سالاری هرگز جانشین خودکامگی و حکومت استبدادی نخواهد شد. دلیل سوم موفقیت آیت الله خمینی در بین طبقه متوسط جدید، محبوبیت شگفت انگیز شریعتی در بین روشنفکران جوان بود. آیت الله خمینی با تصدیق نظر منفی شریعتی نسبت به سلطنت، نپیوستن به همکاری روحانی خود در حسینیه ارشاد، انتقاد علنی از علمای غیر سیاسی و هوادار رژیم،  تاکید بر موضوعاتی مانند: انقلاب، ضدیت با امپریالیسم و پیام انقلابی محرم و بهره گیری از عبارات فانونیستی مانند مستضعفان وارثان زمین خواهند بود، کشور به یک انقلاب فرهنگی نیازمند است و مردم استثمارگران را به زباله دان تاریخ خواهند انداخت، طرفداران او را نیز جذب کرد. محبوبیت آیت الله خمینی در میان طرفداران شریعتی آن چنان بود که آنان ، نه روحانیون، لقب امام را رواج دادند.

آبراهامیان در ایران بین ۲ انقلاب، طبقه کارگر شهری  را خط شکن انقلاب می داند و می گوید: کامیانی امام خمینی در جذب طبقه کارگر شهری،‌چند دلیل داشت: یکم، وعده او مبنی بر ایجاد عدالت اجتماعی، دوم، بی تفاوتی رژیم نسبت به مراسمات مذهبی به ویژه محرم که باعث ایجاد شبکه پیوسته ای ارتباط روحانیون با این طبقه شده بود. یک نماینده رژیم در سال ۱۳۵۲ گفته بود: مراسم مذهبی از نظر سیاسی سودمند است، زیرا محرومان اجتماعی را از کومونیسم منحرف به مسیرهایی بی ضرر هدایت می کند! سوم، مذهب احساس همبستگی گروهی و اجتماعی مورد نیاز مناطق فقیر نشین و حلبی آبادها را فراهم کرد. چهارم، خلاء حاصل از سرکوب شدن همه احزاب مخالف سکولار.

وی عوامل موقتی و گذاری کامیابی روحانیون در قدرت را شخصیت کاریزمای آیت الله خمینی، نفرت شدید مردم از شاه و ناتوانی سازمانی احزاب غیر مذهبی که رژیم در طول حدود ۲۵ سال بر آنها تحمیل کرده بود می داند.

آبراهامیان در پاراگراف پایانی کتاب خود می نویسد: غیر محتمل و بعید است که روحانیت، آیت  الله خمینی دیگری عرضه کند. زیرا هرچند برخی از شاگردان او مانند خودش انقلابی هستند و برخی دیگر همانند وی هوشمندی سیاسی دارند، هیچکدامن از آنها هر دو توانایی را با هم ندارند تا چونان رهبر انقلابی، موفق وارد میدان شود. همچنین این احتمال وجود ندارد که روحانیت، دشمن عمومی دیگری به منفوری شاه پیدا کند تا بتواند کل جمعیت را متحد کند، مگر در صورت هجوم یک دشمن خارجی و تهدید کشور. دلیل آخر این که با جان گرفتن نیروهای غیر مذهبی و نفوذ آنها در بین طبقات ناراضی به ویژه طبقه روشنفکر، پرولتاریای شهری و طبقا پایین روستایی، روحانیون کم کم انحصار سازمانی خود را از دست خواهند داد.

یکی دیگر از مزایای این کتاب، بخش کتاب شناسی جامع آن است که مرجع خوبی برای مطالعه تاریخ ایران را فراهم کرده است.

ایران بین دو انقلاب در سه بخش، پیشنیه تاریخی، سیاست ستیز اجتماعی و ایران معاصر تشکیل شده است که هر بخش فصل های کاملی را در بر دارد.

بدون شک خواندن این کتاب برای شما، سرشار است از نکات و مواردی که نقاط تاریک تاریخ ایران را روشن می کند.

بی‌بی‌سی فارسی از خلاء بی اعتمادی استفاده می کند

بی بی سی فارسی
بی بی سی فارسی

بی بی سی فارسی هم بالاخره بعد از مدت ها وقفه، یک هفته ای است که آغاز به کار کرده و مخاطبان خود را جوانان قرار داده است.  هرچند که قضاوت نهایی درباره کیفیت و میزان نفوذ و اعتبارش در بین اذهان زود است اما توانسته با ارایه ظاهری خلاقانه و البته تحلیل های واقع بینانه بر خلاف سلف های رسمی اش چون صدا و سیمای ایران و صدای آمریکا که تحلیل های رسمی و عمدتا غیر واقع بینانه ارایه می دهند، مخاطبان زیادی جذب کند.

اما به نظر یکی از بهترین کارهایی که این رسانه می تواند انجام دهد، زودودن چهره خشنی است که هم تلویزیون ایران و هم صدای آمریکا از کشورمان ارایه می کنند. به عبارت بهتر در ایرانی که روزانه این همه اتفاق خوب فرهنگی و سیاسی می افتد، این ۲ رسانه حکومتی تصاویر تند و خشن را انتخاب می کنند، البته هر کدام به هدفی خاص، اما در نهایت با بازخوردی یکسان.

نکته دیگر این که، در حالی که صدا و سیمای ایران تنها یک سلیقه را پوشش می دهد و به نوعی بخشی وسیعی از جامعه را نادیده می گیرد، bbc فارسی توانسته است با بهره گیری و جذب  روزنامه نگاران جوان ایرانی که به مدد دادگاه انقلاب بی کار شدند، تحلیل هایی را ارایه، دهد که بیشتر به سلیقه آن بخش از جامعه نزدیک است و تاثیری اصلی خود را در طولانی مدت می گذارد.

همچنین در حالی که تا چندی پیش اکثر کارشناسان و تحلیلگران رسانه های غربی از کسانی تشکیل می شدند که در رژیم منحوس پهلوی صاحب مناصب و منافع بودند و با غضب به تمامی رویدادهای ایران نگاه می کنند، کارشناسان جدید به کار گرفته شده در بی بی سی فارسی، عمدتا از کسانی تشکیل شده است که در ایران بعد از انقلاب بزرگ شده اند و عمدتا خصومت و کینه ای نسبت به جمهوری اسلامی ندارند هر چند که انتقاداتی دارند.

در حالی که صدا و سیما و دستگاه های فرهنگی ما هیچ رسانه و فعالیت خاص و مشترکی در این حوزه ندارند، مجموعه ی فناوری های جدید و چهره های جوان در بی بی سی فارسی می تواند مخاطبان زیادی در کشورهای فارسی زبان جذب کند.

معتقدم بی بی سی فارسی عملا با بهره گیری از خلا بی اعتمادی مردم به رسانه های رسمی بهترین استفاده را می کند درست مانند زمان شاه. می گویند، اخبار آن ایام می گفت: اخبار خارجی به سمعتان رسید، حالا برای شنیدن اخبار ایران به رادیو bbc گوش فرا دهید.
جالب است که تنها اقدام ماندگار فرهنگی که پیشتر در زمان دولت خاتمی در این حوزه تمدنی مشترک انجام شده بود، ساخت زورخانه در کابل و دوشنبه تاجیکستان و تشکیل فدراسیون بین المللی ورزش های زورخانه ای (IZSF) است که داستان دست اندازی و تهدید های سازمان ورزش به آن را حتماً شنیده اید.

——–
جالب است که صدا و سیمای ایران برای این که بگوید، ما اصلا آمریکا و اباما را تحویل نمی گیریم، مراسم تحلیف وی را پخش نکرد تا مخاطبان داخل کشور  بیش از پیش به سمت رسانه های خارجی به ویژه صدای منحوس آمریکا و بی بی سی فارسی تمایل پیدا کنند و تحلیل های آنها را بشنوند. در حالی که می شد با پخش مستقیم این مراسم که از نظر پخش، مشکلاتی به مراتب کمتر از پخش افتتاحیه المپیک داشت، حداقل تحلیل های حکومتی را همزمان با رویداد ارایه کرد.

گزارش تصویری از آماده سازی مراسم تحلیف اباما

عکس هایی با کیفیت و در اندازه بزرگ از جنگ غزه  ۱ و ۲ گزارش تصویری از ترس اسراییل از موشک های حماس

یک بار دیگر، مدیر روابط عمومی جوان و ناپخته سازمان تربیت بدنی، برای سازمان درد سر ساز شد و چنان جریانی ساخت که کار به رسانه های خارجی هم رسید و مردم این ماجرا را انتفاضه کفش علیه علی آبادی خواندند و برخی آن را نمونه بارز دستکاری در آرای مردم! فوتبال و ورزش در اختیار علی آبادی ها محرمانه‌ترین برنامه ۹۰ وبلاگ حمایت  از نود و عادل فردوسی پور

از کاخ شاه تا زندان اوین

Des Palasis du Chah Aux prisons de la revolution

احسان نراقی  ترجمه: سعید آذری
Ehsan Naraghi, Paris, Balland, 1991
انتشارات: موسسه خدمات فرهنگی رسا   چاپ دوم:   ۱۳۷۳

نسخه الکترونیکی کتاب از کاخ شاه تا زندان اوین           چند کتاب دیگر از احسان نراقی

از کاخ شاه تا زندان اوین، احسان نراقی
از کاخ شاه تا زندان اوین، احسان نراقی

این کتاب که ۲ از بخش از کاخ شاه،‌ گزارش ۸ جلسه ملاقات با محمد رضا پهلوی و زندان اوین، داستان بازدداشتش در زندان های انقلاب را روایت می کند، مانند سایر کتاب های نراقی، از نثری روان و تصویرپردازانه برخوردار است و به خوبی ویژگی های شخصی و رفتاری شاه را از دیدگاه ناظری بی طرف، عیان می سازد.

 

خواندن این کتاب برای نسل ما که همیشه برای‌مان جریان رسمی انقلاب را ارایه کرده اند، بسیار جالب توجه است به ویژه آن که می توانیم به نگاه شاه به انقلاب مردم ایران، پی ببریم.

نراقی در این کتاب به خوبی نشان می دهد که اطرافیان شاه، نه تنها توان تحلیل واقعیات بلکه جرات بیان بدیهی ترین اتفاقات جامعه ایران را هم نداشتند.

احسان نراقی، جامعه شناسی است که برداشت هایش از جامعه برخواسته از سنت های ایرانی است نه تئوری های صرف غربی. بر این اساس همیشه منتقد جریان فرهنگی غربگرایی حاکم بر حکومت پهلوی است. کتاب های خوبی هم در همان ایام در این باب نوشته است.

 

بخش هایی از کتاب 

احسان نراقی در آثارش، دلایل اجتماعی را مهمترین دلیل سقوط پهلوی ها می داند: طبقه سیاسی که اطراف شاه را فراگرفته بود و طرح های سیاسی و اقتصادی وی را مدام مورد تایید قرار می داد، اکثرا از فن سالاران ( تکنوکرات ها)  و اعضای سابق حزب توده تشکیل می شدند که گروه اول صرفا از روش های خودکامه تبلیغات، سانسور و کنترل استفاده می کردند و گروه دوم، طبیعت مرکز گرا و بروکراتیک رژیم را تشویق می نمودند. این هر دو گروه بیشتر به مجامع غرب زده که بیشتر به حکومت نزدیک بودند تا مردم، روابطی داشتندو مجموعا سعی می کردند تصوری از مدرنیزاسیون را به رژیم القا کنند و از هیچ اقدامی برای رسیدن به نتیجه مورد نظر خود خودداری نمی کردند، حتی به قیمت قربانی کردن ملاحظات انسانی، فرهنگی و اخلاقی و حتی مذهبی. 

احسان نراقی
احسان نراقی

ایدئولوژی حاکم بر رژیم ، فن سالاران را به یاری یک بوروکراسی مرکز گرا بر آن داشت تا بدون توجه به خواست های واقعی مردم در تمام وجوه زندگی ایرانیان دخالت ورزند. همین سیاست بود که موجب یک شهرنشینی بی نظم و ترتیب، نوعی از خود گسست اجتماعی، ‌تورم اقتصادی، دگرگونی های حاصل از اجرای طرح های بزرگ، حیف و میل درآمدهای نفتی، ثروتمند شدن عده ای معدود و افزایش نارضایتی اکثریت گردید.

آن چه که موقعیت مخالفان شما را تحکیم نموده است بدون شک مجموعه ای است از ۳ عامل: عدم وجود شرایط زندگی برابر زندگیانحصار اقتصادی و مالی که اطرافیان شما و خصوصا خانواده تان در اختیار گرفتند و بالاخره خشونت ساواک

زمانی که مذهب از هر طرف در زندگی سیاسی رسوخ کرد، آن وقت جامعه به سمت نوعی منزه طلبی حرکت می کند در این حالت است که شهروندان از رهبران خود انتظارات بیشتری پیدا می کنند چرا که می خواهند در وجود آنها نمونه هایی از مبارزان صدر اسلام و قدیسین را ببینند.

حسن البکر و میشل عفلق (نظریه پرداز حزب بعث) از این که آیت الله خمینی کشورشان را ترک کرده بسیار خوشحالند زیرا مسلمانان عراقی دیگر تحث تاثیر او که هر روز برای حزب بعث خطرناک تر می شد، قرار نمی گیرند.

پاکروان به من گفت: شاه خدمتگزاران و مجریان را به مشاوران ترجیح می دهد.

در بخش در زندان های انقلاب هم نگاه واقع بینانه ای از حوادث و دلایل خشونت های منافقین و به طبع حکومت ارایه می کند.

یکی از نکات جالب کتاب، توشیح های متعدد و طولانی ناشر کتاب، موسسه خدمات فرهنگی رسا است. مشخص است که در سال انتشار کتاب، نگرانی از جمع آوری و سانسور آن چنان زیاد بوده که ناشر مجبور شده است گاه و بیگاه توضیحاتی را برای خوانندگان ارایه نماید. البته در چند مورد هم این توضیحات به فهم مطلب کمک می کند اما در بیشتر موارد، جهت گیری سیاست رسمی جمهوری اسلامی را تبیین می کند.

به هر حال در سی امین سال پیروزی عظیم مردم ایران و نابودی سلطنت، این کتاب یکی از کتاب های مفید برای روشن شدن هم نسلان ما است.

مجموعه عکس های تاریخی مجله تایم از ظهور و سقوط شاه   The Rise and Fall of the Shah of Iran

حلاج- Al-Hallaj

 

کتاب حلاج
کتاب حلاج

ترجمه ی: دکتر محد الدین کیوانی

 

چاپ اول:  ۱۳۷۸ چاپ سوم: ۱۳۸۵

ناشر: نشر مرکز nashr-e-markaz.com

شابک: ۹-۴۳۴-۳۰۵-۹۶۴

واقعیات زندگی حلاج و موضوع نابودی

ظهور مجدد حیات روحانی حلاج و تاثیر مکرر آن

مسئله همه نگری

مسئله بی همانندی

مروری دیگر: حلاج که بود و جایگاه او در عرفان اسلامی چیست؟

مرگ حلاج

گزیده کتاب شناسی

فهرست نام ها

فهرست اصطلاحات

نامش حسین پدرش منصور جدش محما در حدود ۲۴۴ قمری در روستای تور از توابع شهر بیضا در ایالت مستعربه فارس، جنوب غربی ایران، از پدر و مادر ایرانی متولد شد.

در روایت عطار آمده است:  او را به میدان بردند. آنجا پس از آنکه ۵۰۰ تازیانه به او زدند، دست ها و پاهایش را قطع کردند. دو دست بریده خون آلود بر روی درمالید و روی و ساعد را خون آلود کرد. گفتند: چرا کردن؟ گفت: خون بسیار از من رفت. دانم رویم زرد شده باشد. شما پندارید که زردی روی من از ترس است. خون در روی مالیدم تا در چشم شما سرخ روی باشم که گلگونه مردان خون ایشان است. گفتند اگر: روی را به خون سرخ کردی، ساعد را باری چرا آلودی؟ گفت: وضو سازم. گفتند: چه وضو؟ گفت: رکعتان بی العشق، لایصح وضوءهما الابالدم. عشق دو رکعت است که وضوء آن دست نیاید الا به خون. پس چشم هایش برکندند. خواستند تا زبانش ببرند. گفت: چندانی صبر کن که سخنی بگویم. روی سوی آسمان کرد و گفت: الهی! بر این رنج که از بهر تو می دارند، محرومشان مگردان و از این دولتشان، بی نصیب مکن.

حلاج، ضمن این که عامل به شعایر خاص اسلام بود، در تمام سطوح یک همه نگر و کل گذا بود و باطناً عقیده داشت که رسول الله (ص) هم چنین بوده است.

خورشید سر برهنه برآمد ز کوهسار… در کربلا چه گذشت

اثر منظوم و بی همتای محتشم کاشانی        خون پاکان، علی معلم           خطرناکترین دشمنان امام حسین، گفتاری از امام موسی صدر     فایل صوتی روایت حاج علی قربانی از عاشورای سال ۶۱ هجری، هیات عشاق الحسین                      مراثی به زبان  عربی: صدای شیعه          الکربلایه، حسینیه الرسول الاعظم، کویت

رسول جعفریان- عمر بن سعد با انداختن نخستین تیر، رسما جنگ را آغاز کرد و گفت‌: نزد عبیدالله شهادت دهید که من نخستین تیر را رها کردم‌. عمر بن سعد خطاب به کوفیان گفت‌: منتظر چه هستید! اینان یک لقمه برای شما هستند. زمانی که عمربن سعد تیر انداخت‌، دیگر سپاه ابن زیاد نیز شروع به تیر اندازی کردند. (فلمّا رمی عمر، ارتمی الناس‌) به گزارش ابن اعثم‌: باران تیر (و أقبلت السهام کأنّها المطر) از سوی کوفیان به سوی اصحاب امام حسین ـ علیه السلام ـ شدت‌گرفت و امام فرمود: اینها قاصد این قوم به سوی شماست‌؛ برای مرگی که ‌چاره‌ای از پذیرش آن نیست‌، آماده باشید.

پس از آن دو گروه بر یکدیگر حمله ‌کردند و ساعتی از روز را به طور دسته جمعی با یکدیگر جنگیدند، به طوری‌که بنا به برخی اخبار پنجاه و اندی از اصحاب امام حسین ـ علیه السلام ـ به‌شهادت رسیدند. در این وقت‌، امام دستی به محاسنش کشید و فرمود: غضب‌خدا … بر کسانی که متحد بر کشتن فرزند دختر پیامبرشان شدند، شدید خواهد بود. به خدا سوگند که تسلیم آنان نخواهم شد تا با محاسنی خونین خدا را ملاقات کنم (و اللّه ما أجبتهم الی شی‌ء ممّا یریدونه أبدا حتی ألقی الله و أنا مخضّب بدمی‌.) بلاذری می‌گوید که امام سوار بر اسبش‌، قرآنی پیش روی خود نهاده بود و همین خشم دشمن را بیشتر بر می‌انگیخت‌. در این وقت‌، عمر بن سعد، حصین بن نمیر تمیمی را همراه پانصد نفر تیرانداز به سوی امام‌حسین ـ علیه السلام ـ فرستاد. تیراندازی اینان سبب شد که همه اسبان سپاه امام کشته شدند و نیروهای امام پیاده گشتند.

ادامه خواندن “خورشید سر برهنه برآمد ز کوهسار… در کربلا چه گذشت”