از كاخ شاه تا زندان اوين

Des Palasis du Chah Aux prisons de la revolution

احسان نراقي  ترجمه: سعيد آذري
Ehsan Naraghi, Paris, Balland, 1991
انتشارات: موسسه خدمات فرهنگي رسا   چاپ دوم:   ۱۳۷۳

نسخه الكترونيكي كتاب از كاخ شاه تا زندان اوين           چند كتاب ديگر از احسان نراقي

از كاخ شاه تا زندان اوين، احسان نراقي
از كاخ شاه تا زندان اوين، احسان نراقي

اين كتاب كه ۲ از بخش از كاخ شاه،‌ گزارش ۸ جلسه ملاقات با محمد رضا پهلوي و زندان اوين، داستان بازدداشتش در زندان هاي انقلاب را روايت مي كند، مانند ساير كتاب هاي نراقي، از نثري روان و تصويرپردازانه برخوردار است و به خوبي ويژگي هاي شخصي و رفتاري شاه را از ديدگاه ناظري بي طرف، عيان مي سازد.

 

خواندن اين كتاب براي نسل ما كه هميشه براي‌مان جريان رسمي انقلاب را ارايه كرده اند، بسيار جالب توجه است به ويژه آن كه مي توانيم به نگاه شاه به انقلاب مردم ايران، پي ببريم.

نراقي در اين كتاب به خوبي نشان مي دهد كه اطرافيان شاه، نه تنها توان تحليل واقعيات بلكه جرات بيان بديهي ترين اتفاقات جامعه ايران را هم نداشتند.

احسان نراقي، جامعه شناسي است كه برداشت هايش از جامعه برخواسته از سنت هاي ايراني است نه تئوري هاي صرف غربي. بر اين اساس هميشه منتقد جريان فرهنگي غربگرايي حاكم بر حكومت پهلوي است. كتاب هاي خوبي هم در همان ايام در اين باب نوشته است.

 

بخش هايي از كتاب 

احسان نراقي در آثارش، دلايل اجتماعي را مهمترين دليل سقوط پهلوي ها مي داند: طبقه سياسي كه اطراف شاه را فراگرفته بود و طرح هاي سياسي و اقتصادي وي را مدام مورد تاييد قرار مي داد، اكثرا از فن سالاران ( تكنوكرات ها)  و اعضاي سابق حزب توده تشكيل مي شدند كه گروه اول صرفا از روش هاي خودكامه تبليغات، سانسور و كنترل استفاده مي كردند و گروه دوم، طبيعت مركز گرا و بروكراتيك رژيم را تشويق مي نمودند. اين هر دو گروه بيشتر به مجامع غرب زده كه بيشتر به حكومت نزديك بودند تا مردم، روابطي داشتندو مجموعا سعي مي كردند تصوري از مدرنيزاسيون را به رژيم القا كنند و از هيچ اقدامي براي رسيدن به نتيجه مورد نظر خود خودداري نمي كردند، حتي به قيمت قرباني كردن ملاحظات انساني، فرهنگي و اخلاقي و حتي مذهبي. 

احسان نراقي
احسان نراقي

ايدئولوژي حاكم بر رژيم ، فن سالاران را به ياري يك بوروكراسي مركز گرا بر آن داشت تا بدون توجه به خواست هاي واقعي مردم در تمام وجوه زندگي ايرانيان دخالت ورزند. همين سياست بود كه موجب يك شهرنشيني بي نظم و ترتيب، نوعي از خود گسست اجتماعي، ‌تورم اقتصادي، دگرگوني هاي حاصل از اجراي طرح هاي بزرگ، حيف و ميل درآمدهاي نفتي، ثروتمند شدن عده اي معدود و افزايش نارضايتي اكثريت گرديد.

آن چه كه موقعيت مخالفان شما را تحكيم نموده است بدون شك مجموعه اي است از ۳ عامل: عدم وجود شرايط زندگي برابر زندگيانحصار اقتصادي و مالي كه اطرافيان شما و خصوصا خانواده تان در اختيار گرفتند و بالاخره خشونت ساواك

زماني كه مذهب از هر طرف در زندگي سياسي رسوخ كرد، آن وقت جامعه به سمت نوعي منزه طلبي حركت مي كند در اين حالت است كه شهروندان از رهبران خود انتظارات بيشتري پيدا مي كنند چرا كه مي خواهند در وجود آنها نمونه هايي از مبارزان صدر اسلام و قديسين را ببينند.

حسن البكر و ميشل عفلق (نظريه پرداز حزب بعث) از اين كه آيت الله خميني كشورشان را ترك كرده بسيار خوشحالند زيرا مسلمانان عراقي ديگر تحث تاثير او كه هر روز براي حزب بعث خطرناك تر مي شد، قرار نمي گيرند.

پاكروان به من گفت: شاه خدمتگزاران و مجريان را به مشاوران ترجيح مي دهد.

در بخش در زندان هاي انقلاب هم نگاه واقع بينانه اي از حوادث و دلايل خشونت هاي منافقين و به طبع حكومت ارايه مي كند.

يكي از نكات جالب كتاب، توشيح هاي متعدد و طولاني ناشر كتاب، موسسه خدمات فرهنگي رسا است. مشخص است كه در سال انتشار كتاب، نگراني از جمع آوري و سانسور آن چنان زياد بوده كه ناشر مجبور شده است گاه و بيگاه توضيحاتي را براي خوانندگان ارايه نمايد. البته در چند مورد هم اين توضيحات به فهم مطلب كمك مي كند اما در بيشتر موارد، جهت گيري سياست رسمي جمهوري اسلامي را تبيين مي كند.

به هر حال در سي امين سال پيروزي عظيم مردم ايران و نابودي سلطنت، اين كتاب يكي از كتاب هاي مفيد براي روشن شدن هم نسلان ما است.

مجموعه عكس هاي تاريخي مجله تايم از ظهور و سقوط شاه   The Rise and Fall of the Shah of Iran

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *