خبرگزاری فارس كدام شاخه را می‌برد؟

سيدصادق حسينی، روزنامه نگار| انتشار: روزنامه اعتماد، دوشنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۸| بازنشر: خبرفوری، رویداد ۲۴، دیده‌بان ایران|مبارزه با فساد به شكل قضایی سرفصل مثبت اقداماتی است كه حجت‌الاسلام رییسی با ورود به قوه قضاییه در دستور كار قرار داده است و این كار اگر ادامه پیدا كرده و نتایجش ملموس شود، اعتماد جامعه را ترمیم می‌كند. با این نگاه یك رفتار رسانه‌ای در مورد پرونده‌های قضایی فساد قابل تامل است.

«۴۰ پرونده دانه‌درشت‌ها روی میز قضات» گزارش و اینفوگرافیكی است كه خبرگزاری فارس ۲۱ آبان منتشر كرد. خبرگزاری فارس با تاكید بر «عملكرد و بینش فراجناحی» رییس قوه قضاییه سعی در اثبات عملكرد ایشان با چنین عبارتی داشته است:«۴۰ مفسد اقتصادی بزرگ را در یك گزارش به مردم معرفی كنیم!»

بعد هم یك فهرست ۴۰ تایی از مدیران سطوح و دستگاه‌های مختلف در یك جدول آورده‌اند و این ۴۰ نفر را «دانه‌درشت‌هایی كه با مفاسد خود اعتبار اركان رسمی كشور را خدشه‌دار می‌كنند و برخورد با آنها كه برای كشور از نان شب هم واجب‌تر است» توصیف كرده‌اند.

این جدول ۴ ستون دارد: نام و نام خانوادگی، عنوان اتهامی، وضعیت پرونده و سمت فرد. نگاهی به ستون «وضعیت پرونده» در این جدول حقیقتی تلخ، پنهان و البته بزرگ را روشن می‌كند: خبرنگار این خبرگزاری در درجه اول و مدیران آن در درجه دوم (و بالاتر) برای حفظ آبروی افراد هیچ ملاحظه‌ای ندارند.

در این جدول در مقابل نام ۴ نفر نوشته شده:«در مرحله تحقیقات». شگفت‌تر اینكه وضعیت ۸ نفر حتی «در مرحله تحقیقات مقدماتی» است. یعنی از مجموع ۴۰ فرد فهرست شده در این جدول ۱۲ نفر هنوز در حال تحقیقات هستند. یعنی ممكن است به آنچه این خبرگزاری یعنی مفسد دانه‌درشت گفته، محكوم شوند، یا حكمی پایین‌تر از این بگیرند یا حتی تبرئه شوند، مگر اینكه از قبل قرار بر محكوم شدن این افراد گذاشته شده و از این موضوع باخبر باشد.

بر اساس آنچه در این گزارش قطعی شده ۲۳ نفر از ۴۰ نفر حكم قطعی گرفته‌اند. ۵۷ نفر یعنی ۱۵ درصد هنوز در مرحله تحقیقات هستند و ۲۹ نفر یعنی بیش از ۳۶ درصد در مراحلی مثل برگزاری دادگاه، صدور رای، تجدیدنظر و… قرار دارند و هنوز حكم قطعی نگرفته‌اند. این ‌طور و پیش از اثبات موضوعی، كسانی را با عنوان سنگین «مفسد دانه‌درشت» متهم كردن نه اخلاقی است و نه قانونی كه حتی در استجازه ۲ ساله رییس سابق قوه قضاییه نیز نیامده و نه بر اساس استاندارد‌های رسانه حرفه‌ای!

وقتی رسانه‌ای مدعی است بر اساس «منشور ده‌گانه اخلاقی» عمل می‌كند تنها برای اینكه گزارش خود عدد «۴۰» را كه به اصلاح ضرب دارد در تیتر خود درج كند به ۵۷ نفر اتهامی چنان سنگین زده است.

این رفتار مسبوق به سابقه است؛ مثلا همین چند روز گذشته درباره یكی از بازداشتی‌های اخیر با ذكر جزییات، اتهاماتی را نه از زبان یك مقام قضایی كه با عنوان «پیگیری‌های خبرنگار فارس اطلاعات جدیدی درباره این پرونده را روشن كرد» منتشر كرده است.

در حالی كه پیش‌فرض این است كه چنین رویه‌ای در فضای مجازی، بستر غیررسمی و رسانه‌های بولتنی جاری باشد، افتادن چنین آفتی به جان خبرگزاری‌های رسمی و معتبر زنگ هشداری است كه نباید نادیده‌اش گرفت.

كاركرد چنین خبرهایی شاید در درجه اول انتفاع جریان سیاسی و كلیك خوردن خبر باشد اما در نهایت چیزی نیست و نخواهد بود جز سرعت بخشیدن به تخریب اعتماد مردم به كلیت دولت، نظام و حاكمیت كه در نظر مردم همه به یك معنی است. وقتی چنین اخباری بدون اقناع و اسناد محكمه‌پسند با تیتر‌های درشت منتشر شوند، نتیجه اول برای مردم و مخاطب عادی این است كه همه در كشور «می‌برند و می‌خورند!» تقویت این گزاره ما را با وضعی مواجه می‌كند كه امروز دامنگیر عراق شده است. در عراق عموم مردم و مخصوصا جوانان در اثر محتوا‌های رسانه‌ای مشابه به این تصور قطعی رسیده‌اند كه همه اجزای دولت و حكومت درگیر فساد هستند و هیچ توضیحی را هم حاضر نیستند، بشنوند.

دمیدن در آتش بی‌اعتمادی به دولت و حاكمیت و نظام عاقبتی جز آنچه امروز در عراق می‌گذرد، نخواهد داشت. البته این هشدار به معنای لاپوشانی و نادیده گرفتن فساد و سكوت رسانه در برابر آنها نیست. اما خبر‌سازی و كذب‌نویسی كه منجر به افزایش بی‌اعتمادی باشد، همان كاری است كه سعدی علیه‌الرحمه در بوستان و در باب اول كه در عدل و تدبیر و رای است به آن اشاره كرده:

یكی بر سر شاخ، بن می‌برید

خداوند بستان نگه كرد و دید

بگفتا‌ گر این مرد بد می‌كند

نه با من، كه با نفس خود می‌كند